Zemra rrallë të paralajmëron me simptoma kur rreziku fillon të rritet. Prandaj midlife është koha ideale për t’i njohur numrat e tu dhe për të ndërtuar zakone që e mbrojnë zemrën për dekada.
HT-zemra A woman around 50 on an early-morning brisk walk or easy run up a city park path or hillside trail, mid-stride, breathing easily, relaxed confident expression, wearing contemporary running layers and a simple sports watch. Soft golden-hour natural light, real outdoor setting (park, trail or hills near the city), trees and open sky behind her, colour palette of navy, stone and warm beige. Three-quarter body, 4:5 portrait, slight motion. No pink, no heart symbols, no flowers, no silhouettes, no clinical or hospital imagery.
Çfarë duhet të dish
Pas menopauzës, kolesteroli dhe tensioni i gjakut shpesh rriten, zakonisht pa asnjë simptomë.
Tensioni dhe kolesteroli i lartë zbulohen vetëm me matje dhe analiza të rregullta.
Duhani është rreziku më i madh për zemrën që mund ta ndryshosh vetë.
Lëvizja, gjumi dhe ushqimi i mirë janë investim i përditshëm në zemrën tënde.
Pse midlife ka rëndësi për zemrën
Sëmundjet kardiovaskulare, pra sëmundjet e zemrës dhe të enëve të gjakut si infarkti dhe insulti, shpesh mendohen si problem “i burrave”. Në të vërtetë, rreziku rritet me moshën edhe te femrat, thjesht pak më vonë. Shumica e këtyre sëmundjeve te femrat ndodhin në vitet pas menopauzës.
Kjo nuk do të thotë që zemra jote fillon të “prishet” pas një moshe të caktuar. Do të thotë që tani ke një dritare kohe të çmuar. Atë që bën sot për zemrën, e ndien edhe pas 20 e 30 vjetësh.
Çfarë ndryshon kur bie estrogjeni
Estrogjeni ndihmon në kontrollin e kolesterolit dhe i mban enët e gjakut të shëndetshme. Kur nivelet e tij bien rreth menopauzës, ndodhin disa ndryshime të heshtura:
Kolesteroli shpesh rritet, sidomos në vitet e para pas menopauzës. Kolesteroli LDL, i quajtur ndryshe “i keqi”, mund të grumbullohet në muret e arterieve dhe ta ngushtojë rrugën e gjakut.
Tensioni i gjakut mund të rritet, sepse enët e gjakut u përgjigjen më pak mirë ndryshimeve.
Sheqeri në gjak kontrollohet më vështirë, gjë që rrit rrezikun për diabet.
Yndyra shpërndahet ndryshe në trup, më shumë rreth belit dhe rreth organeve të brendshme.
Nëse menopauza të ka ardhur para moshës 45 vjeç, rreziku për sëmundje të zemrës është më i lartë, sepse trupi ka qenë më gjatë me më pak estrogjen. Këtë ia vlen ta dijë mjeku yt.
Njihi numrat e tu
Tensioni i lartë dhe kolesteroli i lartë zakonisht nuk japin asnjë simptomë. Mund të ndihesh shumë mirë dhe prapë t’i kesh të larta. E vetmja mënyrë për ta ditur është t’i matësh.
Tensioni i gjakut: forca me të cilën gjaku shtyp muret e arterieve. Mund ta masësh te mjeku, në farmaci ose në shtëpi me një aparat të besueshëm.
Kolesteroli: matet me një analizë të thjeshtë gjaku.
Sheqeri në gjak: diabeti e rrit ndjeshëm rrezikun për zemrën, prandaj ia vlen ta kontrollosh.
Pyete mjekun cilat vlera janë të duhura për ty dhe sa shpesh duhet t’i kontrollosh. Pastaj shënoji numrat në telefon. Kështu e sheh vetë si ndryshojnë me vite.
Palpitacionet: kur zemra “kërcen”
Palpitacionet janë ndjesia që zemra rreh shumë shpejt, shumë fort ose në mënyrë të parregullt. Janë të zakonshme në perimenopauzë dhe shpesh vijnë bashkë me valët e nxehtësisë. Zakonisht nuk janë të rrezikshme, por mund të të frikësojnë.
Jo çdo simptomë shkaktohet nga perimenopauza. Palpitacionet mund të vijnë edhe nga stresi, ankthi, gjumi i pakët, kafeina, alkooli, disa ilaçe, anemia, tiroidja që punon tepër ose problemet me ritmin e zemrës. Prandaj, nëse përsëriten, mjeku duhet të vlerësojë shkakun. Për disa femra, më pak kafe dhe më pak alkool i bëjnë palpitacionet më të rralla.
Çfarë e mbron zemrën
Lajmi i mirë është se shumica e faktorëve që e ngarkojnë zemrën janë në duart e tua.
Lëvizja. Përpiqu të lëvizësh të paktën 150 minuta në javë me intensitet të moderuar, si ecja e shpejtë, ose 75 minuta me intensitet më të lartë, si vrapimi. Mund t’i ndash në seanca të shkurtra gjatë ditës. Shtoji edhe stërvitjen e forcës, që i mban muskujt të fortë.
Duhani. Është rreziku më i madh që mund ta ndryshosh. Kur e lë, rreziku për zemrën bie shpejt, pavarësisht sa kohë ke pirë.
Ushqimi. Shumë fruta e perime, drithëra të plota, bishtajore, arra, peshk, vaj ulliri, dhe më pak kripë e alkool. Jo dietë, por një mënyrë e qëndrueshme të ushqyeri.
Gjumi. Gjumi i mjaftueshëm është pjesë e kujdesit për zemrën, njësoj si lëvizja.
Ka edhe trajtime, hormonale dhe johormonale, për simptomat e menopauzës. Mjeku yt mund të të ndihmojë të kuptosh nëse ndonjëri është i përshtatshëm për ty.
Zemra jote pas 20 vjetësh
Nuk ke nevojë të bësh gjithçka menjëherë. Fillo me një hap: mat tensionin këtë muaj, ose shto një shëtitje të shpejtë pas darke. Çdo zgjedhje e vogël sot është një investim në zemrën që do të të mbajë aktive, të pavarur dhe plot energji për shumë vite.
Hapi i radhës
Kur të flasësh me mjekun
Shumica e rreziqeve për zemrën nuk ndihen, prandaj kontrollet e rregullta kanë rëndësi. Disa simptoma, megjithatë, kërkojnë ndihmë menjëherë.
Thirr menjëherë ndihmën e shpejtë nëse ke dhimbje, shtrëngim ose presion në gjoks, sidomos nëse përhapet në krah, qafë ose nofull. Mos shko vetë me makinë në spital.
Thirr ndihmën e shpejtë edhe nëse ke frymëmarrje shumë të vështirë, djersë dhe të përziera bashkë me shqetësim në gjoks, ose nëse dikush humb vetëdijen.
Kërko ndihmë urgjente nëse palpitacionet nuk kalojnë, ose vijnë bashkë me dhimbje gjoksi, gulçim ose ndjesi të fikëti.
Fol me mjekun nëse palpitacionet përsëriten, zgjasin më shumë se disa minuta ose po bëhen më të shpeshta.
Fol me mjekun nëse nuk e ke matur tensionin ose kolesterolin prej vitesh, ose nëse në familje ka sëmundje të zemrës.
Fol me mjekun nëse menopauza të ka ardhur para moshës 45 vjeç.
Pyetje për t’i marrë me vete te mjeku
Si janë tensioni, kolesteroli dhe sheqeri im në gjak, dhe sa shpesh duhet t’i kontrolloj?
Duke pasur parasysh historinë time familjare, a kam rrezik më të lartë për sëmundje të zemrës?
A mund të jenë palpitacionet e mia të lidhura me perimenopauzën, apo duhet ndonjë ekzaminim tjetër?
Cilat vlera të tensionit dhe të kolesterolit duhet të synoj unë?
Çfarë lloj aktiviteti fizik është i sigurt dhe i përshtatshëm për mua tani?
Çfarë ndihme ka për të lënë duhanin?
Këshillë: mbaj shënim simptomat për disa javë para vizitës — kur shfaqen, sa zgjasin dhe si lidhen me ciklin. E bën bisedën më të shkurtër dhe më të saktë.
Burimet
Informacioni në këtë faqe mbështetet në këto burime. Të gjitha janë në anglisht.