Zemra jote në midlife: çfarë ndryshon dhe çfarë mund të bësh

Ndoshta e ke ndier: zemra që rreh fort në mes të natës, pa ndonjë arsye të dukshme. Ose ke shkuar te mjeku për diçka tjetër dhe ke dëgjuar, për herë të parë, se tensioni është “pak i lartë”. Dhe pyetja vjen vetvetiu: çfarë po ndodh me zemrën time?

Zemra rrallë është tema e parë kur flasim për perimenopauzën. Por midlife është pikërisht koha kur ia vlen ta njohësh më mirë — jo nga frika, por sepse tani ke më shumë mundësi se kurrë për ta mbrojtur.

Pse zemra ndryshon rreth menopauzës

Estrogjeni ka një efekt mbrojtës mbi zemrën. Ai ndihmon në kontrollin e kolesterolit dhe ul mundësinë që yndyra të grumbullohet në arterie — enët që e çojnë gjakun nga zemra në trup.

Në perimenopauzë, estrogjeni fillon të luhatet dhe pastaj të bjerë, shpesh vite para se menstruacionet të ndalen. Me këtë ndryshim, mund të ndodhin disa ndryshime të heshtura:

• Kolesteroli mund të rritet. Kolesteroli është një lëndë yndyrore në gjak. Kur ka shumë, mund të grumbullohet në muret e arterieve dhe t’i ngushtojë ato.
• Tensioni mund të rritet. Enët e gjakut mund të mos përshtaten aq lehtë si më parë.
• Yndyra shpërndahet ndryshe. Shumë femra vërejnë se shtojnë më shumë rreth belit. Yndyra viscerale — ajo që grumbullohet rreth organeve të brendshme — ka lidhje me shëndetin e zemrës dhe të metabolizmit.
• Sheqeri në gjak kontrollohet më vështirë. Ndjeshmëria ndaj insulinës, pra sa mirë i përgjigjet trupi hormonit që e fut sheqerin në qeliza, mund të bjerë.

Asnjë nga këto nuk do të thotë se diçka po “prishet”. Do të thotë se trupi po hyn në një fazë të re, dhe se zakonet që e mbrojnë zemrën tani peshojnë më shumë se kurrë.

Shenjat e zemrës te femrat: jo gjithmonë si në filma

Kur mendojmë për infarktin — sulmin në zemër, kur një pjesë e muskulit të zemrës nuk merr gjak — na vjen në mend një dhimbje e fortë në gjoks. Kjo është shenja më e zakonshme edhe te femrat. Por femrat ndonjëherë kanë shenja më pak të njohura në vend të dhimbjes klasike, dhe kjo mund ta vonojë kërkimin e ndihmës.

Shenjat që duhen marrë seriozisht:

• dhimbje, shtrëngim, rëndesë ose djegie në gjoks që fillon papritur dhe nuk qetësohet — ndonjëherë ngjan me një tretje të keqe;
• dhimbje që përhapet në krah, qafë, nofull, shpinë ose stomak;
• frymëmarrje e vështirë, djersitje, të përziera ose marramendje;
• një ankth i papritur, si sulm paniku;
• dhimbje e fortë barku, kollë ose fishkëllimë e shumtë.

Nëse ti ose dikush pranë teje i ka këto shenja, telefono menjëherë numrin e urgjencës (112). Mos prit që të kalojë dhe mos u nis vetë me makinë drejt spitalit.

Njihi numrat e tu

Dy nga faktorët më të rëndësishëm për zemrën — tensioni i lartë dhe kolesteroli i lartë — zakonisht nuk japin asnjë simptomë. E vetmja mënyrë për t’i ditur është t’i matësh.

• Tensioni i gjakut shkruhet me dy numra, për shembull 130/80. I pari është presioni kur zemra shtyn gjakun; i dyti, kur zemra pushon mes dy rrahjeve. Sipas shërbimit shëndetësor britanik (NHS), tensioni zakonisht konsiderohet i lartë kur është 140/90 ose më shumë në matjen te mjeku, ose 135/85 e më shumë në matjen në shtëpi. Mjeku yt do të të thotë cili është objektivi i duhur për ty.
• Kolesteroli matet me një analizë gjaku. Mjeku të shpjegon jo vetëm numrin total, por edhe llojet e ndryshme të kolesterolit dhe çfarë do të thonë ato për ty.
• Sheqeri në gjak matet gjithashtu me analizë gjaku. Ai tregon sa mirë e menaxhon trupi sheqerin dhe nëse ka shenja të hershme të diabetit.
• Perimetri i belit është një matje e thjeshtë me metër, që të jep një ide për yndyrën rreth organeve.

Nëse ke kaluar të 40-at dhe nuk e ke matur tensionin prej vitesh, fillo nga aty. Në shumë barnatore mund ta matësh shpejt, pa takim.

Palpitacionet: kur zemra “kërcen”

Palpitacionet janë ndjesia që zemra rreh shumë shpejt, shumë fort, në mënyrë të çrregullt, ose sikur “kapërcen” një rrahje. Në perimenopauzë janë të zakonshme dhe mund të vijnë bashkë me valët e nxehtësisë. I shkaktojnë edhe stresi, gjumi i keq, kafeina, alkooli ose nikotina.

Por jo çdo palpitacion vjen nga hormonet. Ato mund të lidhen edhe me anemi (mungesë hekuri), me tiroiden tepër aktive ose me një problem të ritmit të zemrës. Prandaj tregoji mjekut, sidomos nëse:

• kthehen shpesh ose po shtohen;
• zgjasin më shumë se disa minuta;
• ke një sëmundje zemre ose ka probleme zemre në familje.

Nëse palpitacionet nuk kalojnë, ose vijnë bashkë me dhimbje gjoksi, frymëmarrje të vështirë ose të fikët, kjo është urgjencë: telefono 112.

Zemra jote nuk ka nevojë për frikë. Ka nevojë për vëmendje — dhe midlife është koha më e mirë për t’ia dhënë.

Levat e mëdha: çfarë mund të bësh që sot

Shumica e gjërave që e mbrojnë zemrën janë në duart e tua. Jo si detyrë e rëndë, por si investim i përditshëm.

• Lëviz. Ecja e shpejtë, vrapimi dhe biçikleta e forcojnë zemrën dhe ndihmojnë tensionin. Stërvitja e forcës ndihmon gjithashtu tensionin dhe ndjeshmërinë ndaj insulinës. Synimi i rekomanduar: të paktën 150 minuta lëvizje të moderuar në javë, plus të paktën dy ditë me ushtrime force.
• Mos pi duhan. Nëse pi, lënia e duhanit është një nga dhuratat më të mëdha për zemrën tënde. Farmacisti ose mjeku yt mund të të ndihmojë me një plan.
• Mbroje gjumin. Gjumi është pjesë e shëndetit të zemrës, jo luks. Për më shumë, lexo artikullin tonë për gjumin në perimenopauzë.
• Jepi vend qetësisë. Stresi i vazhdueshëm të lodh trupin dhe mendjen. Një shëtitje, disa minuta frymëmarrje e ngadaltë, koha me njerëzit që do — këto vlejnë.
• Ha me një model, jo me dietë. Më shumë perime, fruta, bishtajore, peshk dhe vaj ulliri; më pak kripë dhe më pak yndyrë të ngopur nga ushqimet e përpunuara.
• Pi më pak alkool. Më pak alkool do të thotë më pak barrë për tensionin dhe për zemrën.

Kur të flasësh me mjekun

Telefono menjëherë urgjencën (112) nëse ke dhimbje, shtrëngim ose rëndesë në gjoks, dhimbje që përhapet në krah, nofull ose shpinë, frymëmarrje të vështirë, djersë të ftohtë, të fikët, ose palpitacione që nuk kalojnë.

Cakto një takim me mjekun sa më shpejt nëse:

• ke dhimbje gjoksi ose mungesë fryme gjatë lëvizjes, edhe nëse kalon kur pushon;
• palpitacionet përsëriten, shtohen ose zgjasin;
• nuk i ke kontrolluar prej kohësh tensionin, kolesterolin dhe sheqerin në gjak;
• në familjen tënde ka pasur sëmundje zemre në moshë të re.

Pyetje që mund t’i marrësh me vete:

• “Si janë numrat e mi dhe çfarë do të thonë për mua?”
• “Sa shpesh duhet t’i kontrolloj?”
• “A e ndryshon historia ime familjare rrezikun tim?”

Zemra jote të ka shërbyer pa pushim për dekada. Tani është momenti i mirë për t’ia kthyer — me pak vëmendje, pak lëvizje dhe numra që i njeh.