Kockat para menopauzës: pse ia vlen të fillosh tani

Kur mendon për menopauzën, kockat ndoshta nuk janë gjëja e parë që të vjen në mendje. Nuk dhembin, nuk duken dhe nuk të paralajmërojnë kur ndryshojnë. Pikërisht për këtë, vitet para menopauzës janë koha më e mirë për t’u kujdesur për to.

Kockat janë ind i gjallë

Shumë njerëz i mendojnë kockat si diçka të fortë dhe të pandryshueshme, si një skelet që thjesht na mban në këmbë. Në fakt, kockat janë ind i gjallë që ndryshon gjatë gjithë jetës.

Në kockë punojnë vazhdimisht dy lloje qelizash. Disa heqin kockën e vjetër, të tjera ndërtojnë kockë të re. Ky proces quhet rimodelim i kockës. Për sa kohë ndërtimi dhe heqja janë në ekuilibër, kockat mbeten të shëndetshme dhe të forta.

Kjo do të thotë diçka shumë të rëndësishme: kockat reagojnë ndaj asaj që bën. Ato forcohen kur i përdor, dhe dobësohen kur nuk u jep arsye për t’u forcuar.

Çfarë ndryshon rreth menopauzës

Kockat arrijnë forcën më të madhe rreth moshës 30. Kjo quhet masa maksimale e kockave, pra “kapitali” me të cilin hyn në vitet e mëvonshme. Pas kësaj, forca e kockave zvogëlohet dalëngadalë, te të gjithë.

Estrogjeni, hormoni kryesor femëror, ka një rol të rëndësishëm në ruajtjen e dendësisë së kockave, pra të sasisë së mineraleve që i bëjnë ato të forta. Kur niveli i estrogjenit bie rreth menopauzës, humbja e kockës shpejtohet, sidomos në vitet e para pas menopauzës.

Nuk ka nevojë të trembesh nga kjo. Ka nevojë ta dish. Sepse vitet para dhe gjatë perimenopauzës janë një dritare mundësie: çdo gjë që bën tani për kockat është një investim që e merr me vete për dekada.

Nuk po stërvitesh vetëm për trupin që ke sot. Po ndërton kockat që do të të mbajnë të fortë edhe pas 20 e 30 vjetësh.

Çfarë është osteoporoza dhe kush rrezikohet më shumë

Osteoporoza është gjendja kur kockat bëhen më të holla dhe më të brishta, dhe për këtë arsye thyhen më lehtë. Shpesh nuk jep asnjë shenjë derisa të thyhet një kockë, ndonjëherë nga një rënie e thjeshtë që në një tjetër moment nuk do të kishte pasoja.

Para osteoporozës mund të ketë një fazë të ndërmjetme, osteopeninë: dendësia e kockave është më e ulët se normalisht, por ende jo aq sa të quhet osteoporozë. Osteopenia nuk është sëmundje, por është një sinjal i mirë për të vepruar.

Kush duhet të jetë më e vëmendshme?

Disa faktorë e rrisin mundësinë e osteoporozës. Ia vlen t’i njohësh:

• menopauza e hershme, para moshës 45, ose heqja e vezoreve
• një prind me osteoporozë ose me thyerje të ijës
• peshë trupore shumë e ulët
• periudha të gjata pa menstruacione për shkak të dietave shumë të rrepta ose stërvitjes së tepërt
• çrregullime të të ngrënit, tani ose në të kaluarën
• përdorim i gjatë i tabletave steroide (kortikosteroide) në doza të larta
• disa sëmundje, si artriti reumatoid, celiakia ose tiroidja e mbiaktivizuar
• pirja e duhanit dhe konsumi i lartë i alkoolit
• periudha të gjata pa aktivitet fizik

Disa nga këta faktorë nuk mund t’i ndryshosh. Të tjerët, po. Dhe të dyja grupet janë informacion i vlefshëm për mjekun tënd.

Çfarë i forcon kockat

Lajmi i mirë është se ke shumë në duart e tua:

• Ushtrimet me ndikim. Janë lëvizjet ku je në këmbë dhe çdo hap ose kërcim i jep kockës një “goditje” të lehtë: vrapimi, kërcimi, vallëzimi, ngjitja e shkallëve, ecja e shpejtë. Notimi dhe biçikleta janë shumë të mira për zemrën, por u japin kockave më pak stimul.
• Stërvitja e forcës. Ushtrimet me pesha, me llastikë ose me peshën e trupit i bëjnë muskujt të tërheqin kockat, dhe kjo i ndihmon kockat të ruajnë forcën.
• Ushtrimet e ekuilibrit. Të mbajnë të qëndrueshme dhe ulin mundësinë e rënieve.
• Proteina e mjaftueshme. Kockat dhe muskujt kanë nevojë për të. Kjo është edhe një arsye më shumë për të mos e zgjidhur çdo ndryshim në trup duke ngrënë më pak.
• Kalciumi dhe vitamina D. Vitamina D e ndihmon trupin të thithë kalciumin. Në vend që të marrësh diçka me hamendje, kontrollo me mjekun ose farmacistin nëse ushqimi yt të jep mjaftueshëm kalcium dhe nëse ke nevojë ta kontrollosh vitaminën D.
• Pa duhan, me pak alkool. Duhani i dobëson kockat, dhe alkooli i tepërt e rrit mundësinë e osteoporozës dhe të thyerjeve.

Skanimi DXA: çfarë është dhe pse ia vlen të pyesësh

Skanimi DXA (ose DEXA) është testi që mat dendësinë e kockave. Përdor rreze X me dozë shumë të ulët, zakonisht për ijët dhe pjesën e poshtme të shtyllës kurrizore.

Është i thjeshtë: shtrihesh në shpinë mbi një tryezë, dhe një krah skanimi kalon mbi trupin tënd. Nuk ka tunel, nuk ka gjilpëra dhe nuk dhemb. Zgjat rreth njëzet minuta.

Rezultati jepet si T-score, një numër që e krahason dendësinë e kockave të tua me atë të një të rrituri të ri e të shëndetshëm. Ky rezultat, së bashku me faktorët e tjerë të rrezikut, e ndihmon mjekun të kuptojë sa të forta janë kockat e tua.

Skanimi nuk bëhet rutinë për çdo femër. Por nëse ke një ose më shumë nga faktorët e rrezikut më sipër, është një pyetje e mirë për ta bërë.

Rëniet dhe ekuilibri

Shumë thyerje ndodhin nga një rënie. Prandaj kujdesi për kockat nuk ka të bëjë vetëm me kockat. Ka të bëjë edhe me muskujt, ekuilibrin dhe reflekset që të mbajnë në këmbë.

Me kalimin e viteve, muskujt dobësohen nëse nuk i përdor, dhe kjo e rrit mundësinë e rënieve. Ushtrimet e forcës dhe të ekuilibrit, si qëndrimi në një këmbë, joga, pilatesi ose tai chi, janë mënyra të thjeshta për ta mbrojtur këtë aftësi. Sa më herët të fillosh, aq më natyrale bëhen.

Kur të flasësh me mjekun

Fol me mjekun e familjes ose me gjinekologun tënd për shëndetin e kockave nëse:

• menopauza të ka ardhur para moshës 45, ose të janë hequr vezoret
• ke thyer një kockë nga një rënie e lehtë ose nga një goditje e vogël
• një prind ka pasur osteoporozë ose thyerje të ijës
• ke marrë për një kohë të gjatë tableta steroide ose barna që mund të ndikojnë te kockat
• ke pasur periudha të gjata pa menstruacione, çrregullime të të ngrënit ose peshë shumë të ulët
• ke një sëmundje që ndikon te kockat ose te thithja e ushqimit, si celiakia

Mund të pyesësh: “A kam faktorë rreziku për osteoporozë?”, “A ia vlen një skanim DXA për mua?” dhe “A duhet të kontrolloj vitaminën D?”

Kockat e tua po të shërbejnë çdo ditë, pa u dukur. Kujdesi që u jep tani, me lëvizje, forcë dhe vëmendje, është një nga dhuratat më të mira për veten që do të jesh pas shumë vitesh.